Iran lại tấn công tàu thương mại tại eo biển Hormuz: Giá dầu quốc tế tăng mạnh trong ngắn hạn, thị trường năng lượng toàn cầu đối mặt với những rủi ro nào?

Tuy nhiên, phản ứng của giá dầu chỉ là bề mặt. Mỗi lần nhiễu loạn ở eo biển Hormuz đều sẽ lan truyền theo chuỗi “chi phí năng lượng – kỳ vọng lạm phát – chính sách ngân hàng trung ương – tài sản rủi ro”. Bài viết này sẽ bắt đầu từ cơ chế hình thành mức bù rủi ro địa chính trị, phân tích một cách có hệ thống đường truyền dẫn của sự kiện lần này đối với thị trường năng lượng toàn cầu, kỳ vọng chính sách vĩ mô cũng như các tài sản cốt lõi như vàng, Bitcoin.

Eo biển Hormuz: Nút “điểm hỏng đơn lẻ” của năng lượng toàn cầu

Eo biển Hormuz có thể liên tục tác động đến giá dầu thô là vì nó không phải là tuyến đường thông thường, mà là điểm nghẽn cấu trúc của thương mại năng lượng toàn cầu. Theo số liệu thống kê năng lượng, nửa đầu năm 2025, lượng dầu thô và condensate đi qua eo biển này khoảng 19,2 triệu thùng/ngày, chiếm tỷ trọng quan trọng trong dòng chảy năng lượng vận tải biển toàn cầu. Bất kỳ kỳ vọng nào về tắc nghẽn giao thông đều sẽ được phản ánh trực tiếp vào định giá dầu thô dưới dạng mức bù rủi ro.

Cuộc tấn công lần này xảy ra sau khi Mỹ và Iran đạt được thỏa thuận ngừng bắn sơ bộ vào giữa tháng 6, đúng vào giai đoạn cửa sổ mong manh khi lưu lượng qua eo biển đang dần phục hồi. Dữ liệu từ nền tảng thông tin vận tải biển quốc tế cho thấy, từ ngày 3 đến 5 tháng 7 có tổng cộng 108 tàu đi qua eo biển Hormuz, vẫn thấp hơn nhiều so với mức trung bình 138 tàu/ngày trước xung đột. Eo biển đã chuyển từ gián đoạn hoàn toàn sang phục hồi có giới hạn, nhưng năng lực vận chuyển, hiệu quả hàng hải và niềm tin thị trường vẫn chưa trở lại mức trước xung đột.

Điểm mấu chốt của vụ tấn công này là: nó không phải là một vụ va chạm cục bộ riêng lẻ, mà xảy ra vào thời điểm nhạy cảm khi các cuộc đàm phán Mỹ-Iran bị tạm dừng do lễ tang của cố Lãnh tụ tối cao Iran Khamenei. Ngoại trưởng Iran Araghchi hôm thứ Ba cảnh báo, nếu các mối đe dọa tiếp diễn, các cuộc đàm phán về thỏa thuận cuối cùng sẽ không được khởi động. Điều này có nghĩa là “xác suất đuôi” của rủi ro địa chính trị đang được định giá lại – mức bù hòa bình mà thị trường từng tính đến đang dần bị điều chỉnh.

Xét về logic định giá, biến số cốt lõi của giá dầu đã chuyển từ định giá cung-cầu đơn thuần sang “tái cân bằng giữa mức bù an ninh hàng hải và kỳ vọng phục hồi nguồn cung”. Dầu Brent đã phục hồi từ mức giá thanh toán ngày trước là 71,99 USD/thùng lên quanh 73 USD/thùng, mức tăng phản ánh nhiều hơn việc bù đắp mức bù rủi ro ngắn hạn, chứ không phải đã xuất hiện khoảng trống cấu trúc về tồn kho. Thị trường không có sự tăng giá mất kiểm soát, cho thấy dòng vốn vẫn đang phân biệt sự khác biệt về định giá giữa “quấy nhiễu cục bộ” và “ngăn dòng hoàn toàn”.

Chuỗi lan truyền của tăng giá dầu: Từ chi phí năng lượng đến kỳ vọng vĩ mô

Biến động giá dầu chưa bao giờ chỉ là sự kiện nội bộ của thị trường hàng hóa. Là đầu vào cơ bản của nền kinh tế hiện đại, giá dầu thô tăng sẽ lan tỏa dần dần theo một chuỗi truyền dẫn rõ ràng.

Lớp thứ nhất: Chi phí năng lượng tăng trực tiếp. Giá dầu thô tăng trước hết đẩy giá các sản phẩm dầu như xăng, diesel, dầu hỏa hàng không lên cao, đồng thời truyền dẫn qua chi phí nhiên liệu đến các ngành thượng nguồn và hạ nguồn như điện, hóa chất, logistics. Trong sự kiện lần này, giá khí đốt châu Âu tăng 6% trong một ngày, càng xác nhận hiệu ứng liên kết của thị trường năng lượng.

Lớp thứ hai: Áp lực lạm phát gia tăng trở lại. Chi phí năng lượng tăng sẽ trực tiếp đẩy cao hạng mục năng lượng trong chỉ số giá tiêu dùng (CPI) và truyền dẫn qua chi phí sản xuất đến giá cả hàng hóa và dịch vụ rộng hơn. Trong bối cảnh lạm phát tại các nền kinh tế lớn chưa hoàn toàn quay trở lại phạm vi mục tiêu, bất kỳ sự tăng giá nào vượt kỳ vọng của năng lượng đều có thể cắt đứt xu hướng giảm lạm phát hiện có.

Lớp thứ ba: Kỳ vọng chính sách ngân hàng trung ương được hiệu chỉnh lại. Sự thay đổi kỳ vọng lạm phát sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến đánh giá của thị trường về lộ trình chính sách tiền tệ của các ngân hàng trung ương lớn (đặc biệt là Fed). Dữ liệu từ CME FedWatch Tool cho thấy, thị trường hiện định giá xác suất tăng lãi suất vào tháng 9 là khoảng 56%. Nếu giá dầu tiếp tục tăng cao đẩy kỳ vọng lạm phát lên, xác suất này có khả năng được điều chỉnh tăng thêm.

Lớp thứ tư: Biến động tài sản rủi ro gia tăng. Sự thay đổi kỳ vọng lãi suất sẽ ảnh hưởng đến định giá tài sản vốn thông qua kênh tỷ lệ chiết khấu, đồng thời làm tăng chi phí cơ hội của việc nắm giữ tài sản không sinh lời (như vàng). Chỉ số đô la Mỹ tăng khoảng 0,3% trong phiên giao dịch này, tạo thêm áp lực lên các tài sản như vàng và Bitcoin.

Tính toàn vẹn logic của chuỗi truyền dẫn này nằm ở chỗ: nó không phụ thuộc vào giả định cực đoan về bất kỳ biến số đơn lẻ nào, mà được xây dựng trên thực tế đã được xác lập rằng giá năng lượng là biến số cơ bản của kinh tế vĩ mô.

Vàng và Bitcoin: Tại sao logic phòng thủ lại phân hóa

Trong kịch bản điển hình khi rủi ro địa chính trị gia tăng, vàng với tư cách là tài sản phòng thủ truyền thống thường thu hút dòng vốn. Nhưng trong sự kiện lần này, diễn biến của vàng lại đi ngược với câu chuyện đơn giản hóa “rủi ro địa chính trị → lực mua phòng thủ → giá vàng tăng”.

Tính đến ngày 7 tháng 7, vàng giao ngay giảm 0,58% xuống 4.141,26 USD/ounce. Dữ liệu mới nhất từ Gate cho thấy, giá vàng ở mức 4.145,99 USD/ounce, giảm 0,48% trong ngày. Vàng giảm ngày thứ hai liên tiếp, có lúc giảm tới 1,2%, phá vỡ mức 4.120 USD/ounce.

Nguyên nhân cốt lõi của sự phân hóa này nằm ở chỗ: yếu tố định giá chính của thị trường hiện tại không phải là bản thân rủi ro địa chính trị, mà là sự định giá lại của tỷ giá USD và kỳ vọng lạm phát. Chỉ số đô la Mỹ mạnh lên khiến vàng định giá bằng USD trở nên đắt đỏ hơn đối với người mua nước ngoài; đồng thời, kỳ vọng lạm phát tăng lên do giá dầu tăng, ngược lại càng củng cố kỳ vọng thị trường về việc Fed duy trì thắt chặt, từ đó đẩy lãi suất thực tế lên cao – đây là biến số cốt lõi hơn so với phòng thủ địa chính trị trong định giá vàng.

Diễn biến của Bitcoin trong sự kiện này cũng xác nhận logic đó. Tính đến ngày 7 tháng 7, theo dữ liệu thị trường từ Gate, Bitcoin (BTC) được báo giá 63.046,3 USD, tăng 1,77% trong 24 giờ, biên độ dao động trong ngày quanh khoảng 61.711,0 USD đến 64.689,8 USD. Tuy nhiên, vốn hóa thị trường của Bitcoin tạm thời ở mức 1,26 nghìn tỷ USD, tổng vốn hóa thị trường tiền điện tử nói chung khoảng 1,83 nghìn tỷ USD, phản ánh tâm lý nắm giữ tương đối thận trọng của toàn thị trường.

Mặc dù câu chuyện “vàng kỹ thuật số” của Bitcoin có tính phòng thủ tương tự vàng trong tâm trí một số nhà đầu tư, nhưng hành vi giá ngắn hạn vẫn bị chi phối mạnh bởi môi trường thanh khoản và khẩu vị rủi ro – chính xác là hai biến số bị ảnh hưởng đầu tiên bởi cú sốc địa chính trị. Xét từ diễn biến gần đây, Bitcoin đã giảm tổng cộng 7,63% trong 7 ngày qua, giảm 10,73% trong 30 ngày gần nhất, chỉ số tâm lý thị trường nằm ở vùng trung tính, cho thấy nó chưa thoát khỏi khuôn khổ định giá tài sản rủi ro. Vàng và Bitcoin không tăng đồng thời trong sự kiện lần này, mà chỉ đến trạng thái thị trường “phi rủi ro” chứ không phải “xoay vòng tài sản” – dòng vốn đang chờ các tín hiệu vĩ mô rõ ràng hơn trước khi quyết định hướng đi.

Từ góc độ phân bổ tài sản, bài học của hiện tượng này đối với nhà đầu tư là: rủi ro địa chính trị gia tăng không tự động đồng nghĩa với việc vàng và Bitcoin tăng giá. Diễn biến thực tế của tài sản phụ thuộc vào cách sự kiện đó tác động đến ba biến số vĩ mô cơ bản hơn là đồng USD, lãi suất thực tế và kỳ vọng thanh khoản. Trong sự kiện lần này, giá dầu tăng thông qua kênh kỳ vọng lạm phát đã đẩy cao kỳ vọng lãi suất thực tế, ngược lại gây áp lực lên vàng và Bitcoin – đó là một logic nghịch đảo đáng suy ngẫm.

Sự giằng co giữa phục hồi nguồn cung và rủi ro địa chính trị

Khi đánh giá tính bền vững của đợt tăng giá dầu lần này, không thể bỏ qua lực đối nghịch từ phía nguồn cung.

Saudi Aramco đã hạ giá bán chính thức tháng 8 đối với dầu thô nhẹ Arab chủ lực của mình cho châu Á xuống 11 USD, chiết khấu 1,50 USD so với giá chuẩn khu vực. Đây là lần đầu tiên kể từ năm 2020 Saudi Arabia đặt giá bán chính thức ở mức chiết khấu, phản ánh sự cạnh tranh thị phần ngày càng gay gắt khi xuất khẩu từ Vịnh Ba Tư phục hồi.

Đồng thời, OPEC+ đã đồng ý tăng kế hoạch sản lượng tháng thứ năm liên tiếp, mức tăng sản lượng tháng 8 là 188.000 thùng/ngày. Điều này có nghĩa là thị trường không chỉ đối mặt với sự gián đoạn nguồn cung, mà còn đối mặt với sự bù đắp sản lượng và cạnh tranh thị phần. Nếu eo biển duy trì nhiễu loạn ở cường độ thấp, giá sẽ nâng trung tâm rủi ro lên; nếu dòng chảy vật chất phục hồi nhanh hơn dự kiến, mức bù rủi ro dễ bị hấp thụ bởi gia tăng sản lượng và cạnh tranh của người bán.

Phía cầu cũng không ủng hộ xu hướng tăng một chiều. Báo cáo năng lượng hàng tháng mới nhất dự báo, nhu cầu dầu toàn cầu năm 2026 giảm 1,1 triệu thùng/ngày so với cùng kỳ. Cơ bản không phải là “câu chuyện thiếu dầu” đơn giản, mà là một cục diện phức tạp kéo giãn giữa ba yếu tố: phục hồi nguồn cung, suy yếu nhu cầu và rủi ro kênh vận chuyển.

Dữ liệu tồn kho cung cấp một số hỗ trợ cho giá dầu. Tính đến tuần kết thúc ngày 26 tháng 6, tồn kho dầu thô thương mại Mỹ giảm 3,775 triệu thùng xuống 408,3 triệu thùng, tỷ lệ vận hành nhà máy lọc dầu tăng lên 96,6%. Nhưng tồn kho Cushing tăng 709 nghìn thùng, cũng cho thấy mức độ căng thẳng tại điểm giao hàng đã dịu bớt.

Triển vọng rủi ro: Ba chiều quan sát chính

Diễn biến tiếp theo của tình hình eo biển Hormuz có thể được theo dõi liên tục từ ba chiều.

Thứ nhất, hướng đi của các cuộc đàm phán Mỹ-Iran. Cuộc tấn công này xảy ra trong thời gian đàm phán tạm dừng trong lễ tang Khamenei. Trump đã tuyên bố “hai nước hoặc đạt được thỏa thuận, hoặc Mỹ sẽ hoàn thành nhiệm vụ”; Ngoại trưởng Iran thì đáp lại rằng nếu các mối đe dọa tiếp diễn, các cuộc đàm phán về thỏa thuận cuối cùng sẽ không được khởi động. Tính cứng nhắc của lập trường hai bên đồng nghĩa với việc rào cản đạt được thỏa thuận mới trong ngắn hạn là cao.

Thứ hai, tiến độ phục hồi thực tế của lưu thông qua eo biển. Quy mô tàu thuyền qua eo biển hiện nay vẫn thấp hơn nhiều so với mức trước xung đột. Việc khôi phục hoàn toàn niềm tin hàng hải và tàu chở dầu quay trở lại Vịnh Ba Tư để xếp dầu thô xuất khẩu đều cần thời gian, tốc độ phục hồi của các giếng dầu ngừng hoạt động cũng có thể chậm hơn dự kiến. Các nhà phân tích chỉ ra, mức giá dầu hiện tại của thị trường có thể đã đánh giá quá cao tốc độ giao thông đường thủy trở lại bình thường.

Thứ ba, xác nhận dữ liệu vĩ mô. Thị trường đang chờ đợi Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA) công bố báo cáo Triển vọng Năng lượng Ngắn hạn mới nhất, cũng như công bố biên bản cuộc họp của Fed. Những dữ liệu này sẽ cung cấp cơ sở đầy đủ hơn để đánh giá liệu giá dầu tăng có đủ để thay đổi lộ trình chính sách của ngân hàng trung ương hay không.

Đối với các nhà đầu tư Trung Quốc, sự ổn định của eo biển Hormuz liên quan trực tiếp đến chi phí nhập khẩu năng lượng và kỳ vọng lạm phát. Trung Quốc là nước nhập khẩu dầu thô lớn nhất thế giới, bất kỳ sự bất định nào trong lưu thông qua eo biển đều sẽ truyền dẫn qua giá nhập khẩu đến thị trường năng lượng trong nước và hệ thống giá cả rộng hơn. Trong cục diện năng lượng toàn cầu hiện nay, trọng số định giá của yếu tố rủi ro địa chính trị này đang tăng lên liên tục.

FAQ

Hỏi: Tại sao eo biển Hormuz lại quan trọng đối với giá dầu toàn cầu?

Eo biển Hormuz là yết hầu vận chuyển năng lượng quan trọng nhất toàn cầu, nửa đầu năm 2025 mỗi ngày có khoảng 19,2 triệu thùng dầu thô và condensate đi qua. Khoảng một phần ba thương mại dầu vận tải biển toàn cầu phải qua tuyến đường thủy này. Bất kỳ kỳ vọng tắc nghẽn giao thông nào đều sẽ trực tiếp đẩy cao mức bù rủi ro của giá dầu.

Hỏi: Đợt tăng giá dầu lần này là biến động ngắn hạn hay đảo chiều xu hướng?

Hiện tại thể hiện nhiều hơn là bù đắp mức bù rủi ro địa chính trị, chứ không phải sự chuyển đổi xu hướng do khoảng trống cung-cầu cơ bản. Giá dầu đồng thời đối mặt với áp lực giảm từ việc OPEC+ tăng sản lượng, Saudi Arabia giảm giá và kỳ vọng nhu cầu suy yếu. Diễn biến ngắn hạn phụ thuộc vào việc tình hình eo biển có leo thang hơn nữa hay không.

Hỏi: Tại sao vàng và Bitcoin không tăng giá vì rủi ro địa chính trị?

Bởi vì yếu tố định giá cốt lõi của thị trường hiện tại là đồng USD mạnh lên và kỳ vọng lãi suất thực tế. Giá dầu tăng đẩy kỳ vọng lạm phát lên, ngược lại củng cố kỳ vọng Fed duy trì thắt chặt, đẩy lãi suất thực tế lên cao – điều này gây áp lực lên vàng và Bitcoin.

Hỏi: Việc OPEC+ tăng sản lượng có thể bù đắp mức tăng giá dầu do rủi ro địa chính trị không?

OPEC+ tăng sản lượng tháng 8 là 188.000 thùng/ngày, Saudi Arabia đồng thời giảm mạnh giá bán chính thức, phía cung tồn tại áp lực giảm rõ ràng. Nếu eo biển duy trì nhiễu loạn cường độ thấp, gia tăng nguồn cung có thể dần dần hấp thụ mức bù rủi ro. Nhưng nếu tình hình tiếp tục leo thang, kỳ vọng phục hồi nguồn cung sẽ bị che phủ hoàn toàn bởi rủi ro địa chính trị.

Hỏi: Nhà đầu tư nên đánh giá tác động tiếp theo của rủi ro eo biển Hormuz như thế nào?

Khuyến nghị theo dõi từ ba chiều: tiến triển đàm phán Mỹ-Iran (cấp độ chính trị), lưu lượng thực tế qua eo biển và thay đổi phí bảo hiểm (cấp độ vật chất), cũng như tồn kho EIA và tín hiệu chính sách Fed (cấp độ vĩ mô). Một sự kiện đơn lẻ không đủ để thay đổi xu hướng, nhưng sự tích lũy rủi ro liên tục sẽ thay đổi các giả định cơ sở của định giá tài sản.