Các nhà đầu tư tiền điện tử nhớ tháng 10 năm 2025 vì sự kiện thanh lý lịch sử đã xóa đi hàng tỷ USD vốn hóa thị trường, làm vỡ các biểu đồ trên các sàn giao dịch và để lại các nhà giao dịch trong cảnh tan nát.

Ít ai nhớ rằng tháng 10 cũng là tháng chính phủ Mỹ công bố vụ tịch thu Bitcoin lớn nhất từ trước đến nay—liên quan đến các đồng tiền bị cáo buộc liên kết với một mạng lưới rửa tiền crypto quốc tế, đồng thời bị các hành động thực thi pháp luật phối hợp tấn công tại Mỹ, Anh, Singapore, Thái Lan, Campuchia và Trung Quốc.

Thời điểm này đặt ra câu hỏi liệu có mối liên hệ nào giữa hai sự kiện hay không.

Bài viết này đưa ra giả thuyết đã lan truyền trên Twitter Crypto Trung Quốc nhưng ít được chú ý trong các báo cáo phương Tây: rằng vụ sụp đổ ngày 10 tháng 10 có thể đã bị khuếch đại bởi việc rút ròng thanh khoản từ các hoạt động ngân hàng bóng tối—được gọi trong tiếng lóng ngân hàng ngầm Trung Quốc là cháqián, hay “tiền trà”—sau một cuộc đàn áp lớn làm gián đoạn các tuyến rửa tiền âm thầm cung cấp thanh khoản cho thị trường crypto.

Để rõ ràng, có nhiều yếu tố góp phần vào những gì đã xảy ra vào ngày 10/10. Thị trường đã vốn đã mong manh. Đòn bẩy cao. Thanh khoản mỏng hơn nhiều so với nhiều người nghĩ. Một cú sốc vĩ mô cũng đã tác động vào ngày đó. Và các vấn đề tại các sàn giao dịch—sự cố ngưng hoạt động, các vụ thanh lý hàng loạt, và các lỗi “hệ thống” khác—có thể đã thúc đẩy nhanh quá trình này.

Nhưng giả thuyết “tiền trà” bổ sung một phần còn thiếu: điều gì sẽ xảy ra nếu một đơn đặt mua lớn, ổn định—vốn di chuyển qua các kênh offshore và ngầm—bị ngắt đột ngột trong những ngày hoặc tuần trước vụ nổ?

Hãy bắt đầu với một dòng thời gian ngắn về các sự kiện, cho thấy một số sự trùng hợp thú vị:

• 28/12/2020: Mỏ đào LuBian ở Trung Quốc bị hack lấy 127.000 BTC—là vụ hack lớn nhất từ trước đến nay.
• Tháng 7/2024: Những đồng tiền này được chuyển từ ví của hacker sang một địa chỉ khác sau đó được Arkham gán cho là thuộc về Chính phủ Mỹ.
• 8/10/2025: Tòa án Quận Đông New York tuyên bố truy tố công dân Campuchia Chen Zhi—được cho là người kiểm soát LuBian—về việc rửa hàng tỷ USD BTC và stablecoin từ các vụ lừa đảo, chuyển qua các doanh nghiệp tại New York, qua đó biện minh cho sự can thiệp của Mỹ. Một làn sóng bắt giữ, đột kích và tịch thu lớn diễn ra tại nhiều “khu phức hợp lừa đảo” khắp Đông Nam Á.
• 10/10/2025: Bitcoin đạt đỉnh và gần như tất cả các altcoin trên mọi sàn đều tụt về zero. Bạc ngay lập tức tăng 153% trong khi vàng cũng lập đỉnh mới.
• 14/10/2025: Mỹ tuyên bố tịch thu 127.000 BTC (số chính xác bị hack từ Lubian) của Chen Zhi, nhưng không tiết lộ ai là hacker ban đầu.
• 11/2025: Trung Quốc cáo buộc Mỹ ăn cắp 127.000 BTC.

Tiếp theo là phần liên kết giữa LuBian là gì, tại sao Chen Zhi quan trọng, cách hoạt động của hệ thống rửa tiền, và tại sao dòng chảy “vô hình”—gọi trong tiếng lóng ngân hàng ngầm Trung Quốc là cháqián, hay “tiền trà”—có thể quan trọng hơn đối với giá crypto so với phần lớn các nhà giao dịch thừa nhận.

Mỏ đào LuBian

LuBian quan trọng ở đây vì một lý do: nếu các công tố viên đúng rằng mạng lưới của Chen Zhi đã di chuyển khối lượng lớn qua Bitcoin và stablecoin, thì LuBian không chỉ là một doanh nghiệp đào coin—nó có thể đã là phần của hệ thống cung cấp (và tái chế) thanh khoản xuyên biên giới mà các nhà giao dịch coi là “tự nhiên” của thị trường.

Chưa rõ ai là người sáng lập LuBian, nhưng nó đã liên kết chặt chẽ với Chen Zhi, chủ tịch của Prince Group có trụ sở tại Campuchia—một tập đoàn tập trung vào bất động sản, dịch vụ tài chính và tiêu dùng, nhưng đã bị phơi bày là điều hành một đế chế lừa đảo và rửa tiền quy mô lớn. Lubian bắt đầu hoạt động khai thác từ tháng 3/2020/4/2020, với các hoạt động tại Trung Quốc và Iran. Pool nhanh chóng trở thành một trong top 10, thậm chí top 5, trước khi đột ngột đóng cửa vào đầu năm 2021 sau vụ hack. Hacker đã có thể tấn công các ví của LuBian do sử dụng sơ sài thuật toán Mersenne Twister, một trình tạo số giả ngẫu nhiên chung chung mà LuBian dùng cho các cụm từ seed mnemonic.

Nếu LuBian còn tồn tại, số Bitcoin dự trữ 127k của nó sẽ trở thành kho Bitcoin lớn thứ hai thế giới, chỉ sau Strategy. Nó có thể còn lớn hơn nữa nếu tiếp tục khai thác. Công ty đã gửi tin nhắn trên chuỗi tới hacker đề nghị thưởng để trả lại coin, nhưng không nhận được phản hồi. LuBian chưa từng công khai thừa nhận vụ hack, và suốt bốn năm sau đó cũng không ai đề cập đến.

Thật đáng để hỏi rằng Chen Zhi đã làm gì trong ngành khai thác Bitcoin.

Liệu ông có quan tâm đến triết lý tiền kỹ thuật số ngang hàng và không lạm phát—hay là việc khai thác này bổ sung cho một đế chế rửa tiền trị giá hàng tỷ đô la?

Trong cáo trạng ngày 8/10/2025 của Tòa án Quận Đông New York, các công tố viên cáo buộc Zhi điều hành các vụ lừa đảo “pig butchering,” các trò lừa đảo qua chat “jingliao,” các vụ lừa đảo đầu tư, và các kế hoạch khác bằng cách tuyển dụng lao động di cư và thiết lập các khu phức hợp chứa hàng nghìn điện thoại di động để khai thác nạn nhân.

Trong khu lừa đảo “Vàng Phúc” ngoài một làng phía nam Phnom Penh, người dân địa phương kể với báo chí rằng họ đã thấy các công nhân “bị đánh đến gần chết” trước khi bị buộc phải trở lại sau khi trốn thoát. Các khu lừa đảo này rất phổ biến khắp Đông Nam Á và Ấn Độ theo cách tương tự: công nhân bị dụ dỗ bằng mức lương và phúc lợi tốt, nhưng thực chất bị giam giữ như súc vật, làm việc trên các đường dây điện thoại và tham gia các vụ lừa đảo.

Theo cáo trạng:

“Vào mùa hè năm 2022, Đồng phạm-2 khoe rằng, năm 2018, Prince Group kiếm hơn 30 triệu US